ارغنون

ارغنون در اصطلاح موسیقی، سازی از خانواده آلات موسیقى بادى است.

یونانی‌ها به ارغنون، ارگانون (Organon) میگویند. برخی معتقدند که این ساز از یونان به ایران آمده است. ساز ارغنونی که در گذشته رایج بود، امروزه رواج چندانی ندارد و جز در بین برخی اقوام، در اکثر نقاط دنیا نواخته نمی‌شود. شیوه نواختن ساز ارغنون بدین شکل بود که نوازنده در لوله‌های دم آن میدمید و هوا با عبور از لوله‌ها، موجب ایجاد صدا میشد. در تصویر زیر شیوه نواختن ارغنون را میبینیم.

این ساز از نظر چگونگی ساختمان، انواعی دارد که از آن جمله میتوان به: ارغنون بوقی، ارغنون زمری، ارغنون آبی، ارغنون الکتریکی و ارغنون دهنی اشاره کرد. ساختمان ارغنون متشکل است از: چند نای که به دمی متصل است، هوا بوسيلة دم، وارد ناي‌ها میشود و ساز به صدا در می‌آید. این ساز امروزه از بین رفته اما نمونه‌های تغییر شکل یافته آن در دنیا نواخته می‌شود از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

1-نوع ساده آن که هنوز هم در بعضی از روستاهای ایران معمول است نی انبان یا نای مشك يا خيك نای است.

2- نوع عظیم ارغنون که آن را ارگ مینامند.

3-نوع کوچکتر آن را که شبیه پیانو است و دم ها با نیروی برق به حرکت درمی‌آیند را ارگ الکتریکی نام نهاده‌اند.

4-نوعی از ارگ که قابل حمل است را آکوردئون نامیده اند که بسیاری از نوازندگان خیابانی از این ساز استفاده میکنند.

5-به نوع جیبی آن که با دهان نواخته میشود، ساز دهنی می‌گویند.

ابیات حافظ که نام ارغنون در آن ذکر شده است:

غزل شماره 293

در زوایایِ طربخانهٔ جمشیِد فلک      //      ارغنون ساز کند زهره به آهنگ سماع

غزل شماره 376

ارغنون ساز فلک رهزن اهل هنر است      //      چون از این غصه ننالیم و چرا نخروشیم؟